Bir beton blok üretim tesisinin kârlılığını yalnızca makinenin satın alma fiyatı veya günlük üretim kapasitesi belirlemez. Elektrik tüketimi de uzun vadede birim ürün maliyetinin önemli bileşenlerinden biridir.

Beton blok, briket, bordür veya parke taşı üretim hattında elektrik enerjisi yalnızca ana makine tarafından tüketilmez.

Tesis içerisinde aynı anda:

• Beton blok makinesi,
• Hidrolik ünite,
• Vibrasyon motorları,
• Beton mikseri,
• Beton santrali,
• Agrega konveyörleri,
• Çimento helezonları,
• Kompresör,
• Yaş ürün taşıma sistemi,
• Kürleme transfer ekipmanları,
• Kuru ürün hattı,
• Paketleme sistemi

çalışabilir.

Bu nedenle enerji verimliliği yalnızca:

“Daha düşük kW değerine sahip makine satın alalım.”

şeklinde değerlendirilmemelidir.

Daha doğru yaklaşım şudur:

Bir adet veya bir metrekare satılabilir ürünü üretmek için ne kadar enerji harcıyoruz?

Çünkü daha düşük kurulu güce sahip fakat yavaş çalışan, yüksek fire oluşturan veya sık duran bir tesisin birim ürün başına enerji tüketimi, daha yüksek kapasiteli fakat verimli çalışan bir tesisten daha fazla olabilir.

Ermak Makine’nin güncel tesis kurulum rehberinde de beton blok fabrikasının elektrik ihtiyacının yalnızca ana makine üzerinden değil; hidrolik sistem, vibrasyon motorları, mikser, beton santrali, konveyörler, kompresör, kürleme transferi ve paketleme dahil bütün tesis üzerinden hesaplanması gerektiği belirtilmektedir.

Dolayısıyla enerji tasarrufu için önce tüketimin nerede oluştuğunu anlamak gerekir.

Beton Blok Üretim Tesisinde Enerji Nerede Tüketilir?

Tipik bir beton blok üretim hattında başlıca enerji tüketim noktaları şunlardır:

1. Ana beton blok makinesi
2. Hidrolik güç ünitesi
3. Vibrasyon sistemi
4. Beton mikseri
5. Agrega besleme sistemi
6. Çimento helezonları
7. Konveyörler
8. Kompresör
9. Ürün taşıma sistemleri
10. Paketleme robotları ve ekipmanları
11. Yardımcı pompalar
12. Aydınlatma ve tesis yardımcı sistemleri

Her tesisin enerji dağılımı aynı değildir.

Örneğin:

• Daha yüksek otomasyonlu,
• Büyük paletli,
• Yüksek kapasiteli

bir tesisin toplam kurulu gücü daha yüksek olabilir.

Ancak aynı zamanda saat başına çok daha fazla ürün üretiyor olabilir.

Bu nedenle enerji verimliliğini anlamak için toplam kW değeri tek başına yeterli değildir.

Kurulu Güç ile Gerçek Enerji Tüketimi Aynı Şey Değildir

Makine teknik kataloglarında genellikle motor veya hidrolik güç değerleri belirtilir.

Örneğin Ermak CS-25 Plus Turbo Large modelinde 35 kW hidrolik güç belirtilirken, CS-36 Quattro 8X8 Plus için 140 kW hidrolik güç değeri verilmektedir.

Ancak bu değerler:

“Makine her saat tam olarak bu kadar elektrik tüketir.”

anlamına gelmez.

Çünkü motorlar üretim süresinin tamamında:

• Tam yükte,
• Aynı hızda,
• Aynı basınçta

çalışmayabilir.

Gerçek enerji tüketimini belirlemek için:

kWh

değeri takip edilmelidir.

Örneğin 140 kW kurulu güce sahip bir sistem belirli bir vardiyada tam yükte sürekli çalışmıyorsa gerçek elektrik tüketimi teorik maksimum değerden daha düşük olabilir.

Bu nedenle tesislerde sayaç verileri kullanılarak gerçek tüketim ölçülmelidir.

En Önemli Gösterge: kWh / Satılabilir Ürün

Enerji analizinde kullanılabilecek en faydalı göstergelerden biri:

kWh / 1.000 adet beton blok

veya parke üretiminde:

kWh / m² parke taşı

değeridir.

Örneğin iki farklı tesis düşünelim.

Tesis A

• Vardiya tüketimi: 800 kWh
• Satılabilir üretim: 10.000 blok

Enerji tüketimi:

800 ÷ 10 = 80 kWh / 1.000 blok

Tesis B

• Vardiya tüketimi: 1.200 kWh
• Satılabilir üretim: 20.000 blok

Enerji tüketimi:

1.200 ÷ 20 = 60 kWh / 1.000 blok

Tesis B toplamda daha fazla elektrik tüketmesine rağmen birim ürün başına daha verimlidir.

İşte bu nedenle enerji verimliliği yalnızca makinenin toplam elektrik gücü üzerinden karşılaştırılmamalıdır.

1. Doğru Kapasiteli Beton Blok Makinesi Seçilmelidir

Enerji verimliliğinin ilk adımı, işletmenin ihtiyaç duyduğu kapasiteye uygun makine seçmektir.

Günlük satış hedefi 10.000 blok olan işletmenin çok daha yüksek kapasiteli büyük bir hattı sürekli düşük yükte çalıştırması ekonomik olmayabilir.

Aynı şekilde pazarın 25.000 adet/gün talep ettiği yerde yetersiz kapasitede bir makine kullanmak:

• Fazladan vardiya,
• Daha uzun çalışma saati,
• Ek personel,
• Daha fazla yardımcı tesis kullanımı

gerektirebilir.

Ermak’ın ürün gamında farklı kapasite seviyelerine yönelik makineler bulunmaktadır. Örneğin CS-25 Plus Turbo Large için 20x40x20 cm brikette 10.000–12.000 adet/8 saat ve 600–700 m²/8 saat parke kapasitesi belirtilmektedir. CS-36 Quattro 8X8 Plus ise 16.000–20.000 adet/8 saat briket ve 1.400–1.600 m²/8 saat parke kapasitesiyle listelenmektedir.

Bu nedenle yatırım aşamasında:

En güçlü makine hangisi?

yerine:

Hedef üretimimizi hangi makine en verimli kapasite kullanım oranıyla karşılar?

sorusu sorulmalıdır.

2. Makineyi Sürekli Çok Düşük Kapasitede Çalıştırmaktan Kaçınılmalıdır

Yüksek kapasiteli endüstriyel ekipmanların sürekli çok düşük kapasiteyle kullanılması bazı durumlarda birim ürün başına enerji maliyetini artırabilir.

Çünkü:

• Hidrolik pompalar,
• Kontrol sistemleri,
• Mikserler,
• Konveyörler,
• Kompresörler

üretim düşük olsa bile belirli enerji tüketimini sürdürür.

Bu nedenle üretim planlamasında küçük siparişleri mümkün olduğunca gruplandırmak faydalı olabilir.

Örneğin günde üç kez farklı ürün için:

• Makineyi durdurmak,
• Kalıp değiştirmek,
• Sistemi yeniden ayarlamak,
• Beton santralini tekrar çalıştırmak

yerine ürünleri mümkün olan ölçüde daha uzun üretim serileri halinde planlamak hem zaman hem enerji açısından avantaj sağlayabilir.

3. Gereksiz Rölanti Süreleri Azaltılmalıdır

Fabrikalarda görünmeyen enerji kayıplarından biri ekipmanların üretim yapmadan çalışmasıdır.

Örneğin:

• Ana makine beton bekliyor,
• Konveyör boş dönüyor,
• Kompresör basınç üretmeye devam ediyor,
• Mikser ürün bekliyor,
• Paketleme sistemi hazır durumda enerji çekiyor

olabilir.

Bu sürelerin vardiya boyunca toplamı ciddi enerji tüketimine dönüşebilir.

Bu nedenle üretim hattının otomasyonu mümkün olduğunca:

• Ürün talebine göre çalışmalı,
• Boşta kalan motorları durdurmalı,
• Gereksiz konveyör hareketlerini azaltmalıdır.

Amaç bütün makineleri sabah açıp vardiya sonunda kapatmak değil, ekipmanları ihtiyaç olduğunda çalıştırmaktır.

4. Beton Santrali ile Ana Makine Senkronize Çalışmalıdır

Beton santralinin ana makineyle uyumsuz olması hem kapasite hem enerji kaybına neden olabilir.

İki temel senaryo vardır.

Santral küçükse

Ana makine beton bekler.

Ancak:

• Hidrolik ünite,
• Kontrol sistemi,
• Yardımcı motorlar

çalışmaya devam edebilir.

Bu enerji üretime dönüşmez.

Santral gereğinden büyükse

Santral ve mikser sürekli düşük doluluklarla çalıştırılabilir.

Bu da her m³ beton için gereksiz enerji kullanımına neden olabilir.

Ermak beton santrallerinde Milano Mixer sistemlerini kullandığını ve tesis otomasyonunun projeye göre özel yazılımla yapılandırılabildiğini belirtiyor.

Doğru çözüm:

Ana makinenin gerçek beton talebiyle santral kapasitesini eşleştirmektir.

5. Mikser Mümkün Olduğunca Verimli Dolulukta Çalıştırılmalıdır

Bir mikserin belirli miktarda:

• Motor,
• Redüktör,
• Karıştırma sistemi

gücü vardır.

Mikserin sürekli yarım yükle çalıştırılması, bazı üretim senaryolarında 1 m³ beton başına enerji tüketimini artırabilir.

Örneğin varsayımsal olarak:

• Mikser bir çevrimde 1 m³ net beton hazırlayabiliyor,
• Fakat sürekli 0,5 m³ yükleniyorsa

aynı beton miktarı için daha fazla karıştırma çevrimi gerekebilir.

Bu nedenle batch büyüklüğü:

• Ana makinenin beton ihtiyacına,
• Reçeteye,
• Mikser kapasitesine

uygun şekilde planlanmalıdır.

Ermak, beton santralinde mikseri tesisin en önemli ekipmanlarından biri olarak tanımlamakta ve Milano Mixer markalı kendi mikserlerini kullandığını belirtmektedir.

6. Gereğinden Uzun Karıştırma Sürelerinden Kaçınılmalıdır

Betonun homojen hale gelmesi için yeterli karıştırma süresine ihtiyaç vardır.

Ancak:

Yeterli karıştırma süresi ≠ Mümkün olan en uzun karıştırma süresi

demektir.

Örneğin beton optimum homojenliğe 60 saniyede ulaşıyorsa mikseri 100 saniye çalıştırmak:

• Ek elektrik tüketimi,
• Daha düşük saatlik beton kapasitesi,
• Ana makinenin beton beklemesi

gibi sonuçlar doğurabilir.

Bu nedenle karıştırma süresi laboratuvar ve saha testleriyle optimize edilmelidir.

Süre kaliteyi sağlayan minimum güvenli değerde tutulmalıdır.

7. Vibrasyon Süresi Doğru Ayarlanmalıdır

Beton blok makinesindeki vibrasyon sistemi yüksek dinamik enerji kullanan bölümlerden biridir.

Vibrasyonun amacı:

• Betonu kalıba yerleştirmek,
• Hava boşluklarını azaltmak,
• Ürünü sıkıştırmak

olmalıdır.

Gereğinden uzun vibrasyon:

• Çevrim süresini uzatır,
• Vibrasyon motorlarının çalışma süresini artırır,
• Birim ürün başına enerji tüketimini yükseltebilir.

Gereğinden kısa vibrasyon ise:

• Eksik sıkıştırma,
• Düşük ürün kalitesi,
• Yüksek fire

oluşturabilir.

Bu da başka bir enerji kaybıdır.

Çünkü hatalı ürün için kullanılan elektrik boşa gitmiştir.

Ermak CS-25 Plus Turbo Large ürün bilgisinde alt tabla vibrasyon gücü 15 kW olarak belirtilmekte ve vibrasyon sisteminin farklı bölgelerdeki darbe şiddetinin dijital cihazlarla ölçülerek ayarlandığı ifade edilmektedir.

Dolayısıyla enerji açısından doğru hedef:

En kısa vibrasyon değil, istenen kaliteyi sağlayan optimum vibrasyon süresidir.

8. Vibrasyon Sistemi Düzenli Bakım Görmelidir

Vibrasyon sistemindeki:

• Rulman,
• Şaft,
• Yağlama,
• Bağlantı

problemleri verimi düşürebilir.

Mekanik sürtünmenin artması veya vibrasyonun dengesiz çalışması aynı ürün kalitesini elde etmek için daha uzun vibrasyon süresine ihtiyaç doğurabilir.

Ayrıca düşük ürün kalitesi nedeniyle fire oranı yükselebilir.

Ermak’ın Quattro serisindeki VİBRO-180 sistemi otomatik yağlama özelliğiyle sunulmaktadır. Firma bu sistemin uzun süredir makinelerinde kullanıldığını belirtmektedir.

Otomatik yağlama bakım ihtiyacını tamamen ortadan kaldırmaz.

Sistemin periyodik olarak kontrol edilmesi gerekir.

9. Hidrolik Sistemde Gereksiz Basınç Kayıpları Önlenmelidir

Beton blok makinelerinde hidrolik sistem önemli enerji tüketicilerinden biridir.

Enerji kaybı şu nedenlerle oluşabilir:

• Kirli filtreler,
• Yağ viskozitesinin uygun olmaması,
• Aşınmış pompalar,
• Kaçaklar,
• Gereksiz yüksek çalışma basıncı,
• Hatalı valf ayarları.

Örneğin makinenin gerektirmediği kadar yüksek basınçta çalıştırılması pompaya ekstra yük bindirebilir.

Ermak CS-36 Quattro 8X8 Plus için 140 kW hidrolik güç ve 180–200 bar çalışma basıncı belirtilirken, CS-25 Plus Turbo Large için 35 kW hidrolik güç ve 180 bar çalışma basıncı verilmektedir.

Bu rakamlar makine sınıfına göre hidrolik sistem boyutunun önemli ölçüde değişebildiğini gösterir.

10. Hidrolik Yağ Sıcaklığı Kontrol Edilmelidir

Hidrolik yağ sıcaklığının gereğinden yükselmesi sistem verimliliğini olumsuz etkileyebilir.

Aşırı sıcaklık:

• Yağ özelliklerinin değişmesine,
• Sızdırmazlık elemanlarının ömrünün azalmasına,
• Hidrolik kaçakların artmasına

neden olabilir.

Ayrıca yağ soğutma sistemi de daha fazla enerji tüketebilir.

Hidrolik sistemde sıcaklık artışı görülüyorsa yalnızca soğutucu büyütmek yerine:

• Filtreler,
• Pompa,
• Yağ seviyesi,
• Valfler,
• Kaçaklar

kontrol edilmelidir.

Problemin kaynağı çözülmeden daha fazla soğutma eklemek çoğu zaman enerji verimliliği açısından doğru yaklaşım değildir.

11. Hidrolik Kaçaklar Küçük Görülmemelidir

Küçük yağ kaçakları yalnızca bakım problemi değildir.

Basınç kaybına ve pompaların daha fazla çalışmasına neden olabilir.

Ayrıca:

• Yağ maliyeti,
• Temizlik,
• İş güvenliği

açısından da ek gider yaratır.

Bu nedenle tesisin günlük bakım kontrolünde:

• Hortumlar,
• Rekorlar,
• Valf blokları,
• Silindirler

gözle kontrol edilmelidir.

Enerji verimliliği çoğu zaman büyük teknolojik yatırımlardan önce küçük kaçakların kapatılmasıyla başlar.

12. Frekans Kontrollü Motor Kullanımı Değerlendirilebilir

Konveyör, pompa ve benzeri sistemlerde motorun sürekli maksimum hızda çalışması her zaman gerekli olmayabilir.

Uygun uygulamalarda frekans konvertörleri motor hızını gerçek ihtiyaca göre ayarlamaya yardımcı olabilir.

Örneğin:

• Agrega besleme bandı,
• Bazı pompalar,
• Yardımcı konveyörler

üretim talebine göre daha düşük hızlarda çalıştırılabilir.

Ancak her motor için frekans konvertörü eklemek otomatik olarak tasarruf anlamına gelmez.

Yatırım:

• Çalışma süresi,
• Motor gücü,
• Yük profili,
• Kontrol ihtiyacı

üzerinden değerlendirilmelidir.

13. Konveyörler Boş Yere Çalıştırılmamalıdır

Beton blok fabrikalarında çok sayıda konveyör bulunabilir.

Örneğin:

• Agrega bantları,
• Yaş ürün taşıma,
• Kuru ürün hattı,
• Palet dönüşü

gibi sistemler.

Konveyörün üzerinde ürün olmadığı halde sürekli dönmesi tamamen gereksiz tüketimdir.

Sensör kontrollü otomasyonla:

• Ürün geldiğinde çalışma,
• Belirli süre ürün gelmezse durma

mantığı uygulanabilir.

Bu yaklaşım özellikle çok uzun konveyör hatlarında anlamlı tasarruf sağlayabilir.

14. Konveyör Mekanik Bakımı Enerji Tüketimini Etkiler

Yanlış hizalanmış bant, sıkışan rulman veya fazla gergin zincir motor üzerinde ilave yük oluşturabilir.

Belirtiler arasında:

• Motor akımının yükselmesi,
• Rulman ısınması,
• Anormal ses,
• Bant sürtünmesi

bulunabilir.

Bu nedenle konveyör bakımı yalnızca üretim güvenilirliği için değil enerji verimliliği için de önemlidir.

Düzenli bakım:

• Rulman sürtünmesini,
• Mekanik direnci,
• Motor yükünü

azaltmaya yardımcı olur.

15. Basınçlı Hava Sistemi Kontrol Edilmelidir

Kompresörler sanayi tesislerinde önemli enerji tüketicilerindendir.

Beton santrallerinde ve otomasyon hatlarında basınçlı hava:

• Pnömatik silindirler,
• Klapeler,
• Valfler

için kullanılabilir.

Basınçlı hava sistemlerindeki küçük kaçaklar dahi kompresörün daha uzun süre çalışmasına neden olur.

Bu nedenle:

• Hortumlar,
• Rekorlar,
• Hava hatları,
• Valfler

düzenli kontrol edilmelidir.

Bir başka yaygın hata kompresör basıncını gereksiz yüksek tutmaktır.

Ekipmanların ihtiyacından daha yüksek basınç üretmek enerji tüketimini artırabilir.

16. Kompresör Yerleşimi ve Bakımı Önemlidir

Kompresör:

• Kirli filtre,
• Yüksek ortam sıcaklığı,
• Yetersiz havalandırma

ile çalışıyorsa verimi düşebilir.

Filtrelerin düzenli temizlenmesi ve uygun havalandırma sağlanması önemlidir.

Ayrıca hava tankının ve kompresör kapasitesinin tesisin gerçek ihtiyacına göre seçilmesi gerekir.

Sürekli devreye girip çıkan gereğinden küçük kompresör de, sürekli düşük yükte çalışan çok büyük sistem de ideal olmayabilir.

17. Kalıp Değişim Süreleri Azaltılmalıdır

Kalıp değişimi sırasında üretim durur ancak bazı yardımcı ekipmanlar çalışmaya devam edebilir.

Ürün çeşitliliği yüksek tesislerde bu süre toplam enerji verimliliğini etkileyebilir.

Ermak’ın Quattro serisine ilişkin mevcut katalog bilgisinde otomatik kalıp değiştirme sistemiyle yeni kalıpla üretime geçişin maksimum yaklaşık 15 dakika içinde gerçekleştirilebildiği belirtilmektedir.

Örneğin eski sistemde 60 dakika süren kalıp değişiminin 15 dakikaya düşmesi:

45 dakika

ek üretim süresi sağlar.

Bu yalnızca kapasiteyi artırmaz.

Ana ve yardımcı ekipmanların üretim yapmadan açık kaldığı süreyi de azaltabilir.

18. Ürün Değişimleri Akıllı Planlanmalıdır

Her ürün değişimi:

• Kalıp değişimi,
• Beton reçetesi değişimi,
• Temizlik,
• Renk değişimi,
• Makine ayarı

gerektirebilir.

Bu nedenle üretim planı sürekli küçük partiler şeklinde yapılırsa verimsizlik artar.

Mümkün olduğunda benzer ürünler:

• Aynı gün,
• Ardışık vardiyalarda

gruplandırılabilir.

Örneğin farklı gri parke ürünlerini aynı gün üretip renkli ürünleri başka bir vardiyaya toplamak temizlik ve reçete geçişlerinden kaynaklanan duruşları azaltabilir.

19. Fire Oranını Azaltmak Enerji Tasarrufudur

Enerji verimliliği denildiğinde çoğu kişi yalnızca motorları düşünür.

Oysa üretimde fire oranını düşürmek en güçlü tasarruf yöntemlerinden biridir.

Çünkü hatalı ürün için de:

• Mikser çalışmıştır,
• Konveyör çalışmıştır,
• Vibrasyon çalışmıştır,
• Hidrolik sistem çalışmıştır,
• Paketleme öncesine kadar enerji harcanmıştır.

Örneğin vardiyada:

• 20.000 adet üretim,
• %5 fire

varsa 1.000 adet ürün için kullanılan enerji boşa gitmiştir.

Fire %2’ye düşürüldüğünde 600 adet daha fazla satılabilir ürün elde edilir.

Elektrik tüketimi aynı kalsa bile:

kWh / satılabilir ürün

değeri iyileşir.

20. Doğru Beton Reçetesi Enerji Tüketimini Etkiler

Beton reçetesinin vibrasyon ve karıştırma performansı üzerinde doğrudan etkisi vardır.

Karışım gereğinden kuruysa:

• Mikser zorlanabilir,
• Kalıp dolumu uzayabilir,
• Vibrasyon süresi artabilir.

Uygun olmayan gradasyon da sıkıştırmayı zorlaştırabilir.

Bu nedenle doğru:

• Agrega dağılımı,
• Su miktarı,
• Nem,
• Çimento oranı

enerji verimliliğinin de parçasıdır.

İyi reçete, betonun makinede daha kontrollü işlenmesine yardımcı olur.

21. Nem Kontrolü Gereksiz Üretim Kayıplarını Azaltır

Agreganın nem miktarı gün içinde değişebilir.

Reçete buna göre düzeltilmezse beton:

• Fazla kuru,
• Fazla ıslak

hale gelebilir.

Bunun sonucunda:

• Çevrim süresi uzar,
• Fire artar,
• Yeniden üretim gerekir.

Ermak’ın beton blok üretim tesisi rehberinde de agrega nemi, su dozajı ve reçete parametrelerinin kontrollü yönetilmesinin önemli olduğu belirtilmektedir.

Dolayısıyla nem ölçümü yalnızca kalite için değil dolaylı enerji tasarrufu açısından da değerlidir.

22. Makine Bakımı Enerji Verimliliğinin Temelidir

Bakımı yapılmayan makine zaman içerisinde daha fazla enerji tüketebilir.

Örneğin:

• Kirli hidrolik filtre,
• Sıkışan rulman,
• Bozuk zincir,
• Eğilmiş konveyör,
• Yetersiz yağlama

mekanik direnci artırabilir.

Motor aynı işi yapmak için daha fazla yük altında çalışır.

Düzenli bakım programında:

• Yağlama,
• Filtreler,
• Rulmanlar,
• Konveyörler,
• Hidrolik sistem,
• Vibrasyon sistemi

takip edilmelidir.

Enerji verimliliği çoğu zaman makine yeni olduğunda değil, yıllar geçtikçe bakım kalitesiyle ortaya çıkar.

23. Motor Akımları Düzenli Takip Edilmelidir

Elektrik motorlarının çektiği akım üretim ekipmanının sağlık durumuyla ilgili önemli ipuçları verebilir.

Örneğin aynı şartlarda çalışan bir konveyörün motor akımı zamanla yükseliyorsa:

• Mekanik sıkışma,
• Rulman problemi,
• Bant sürtünmesi

olabilir.

Bu nedenle kritik motorların:

• Akım,
• Çalışma süresi,
• Arıza kayıtları

takip edilebilir.

Bu veriler plansız enerji artışını erken aşamada fark etmeye yardımcı olur.

24. Enerji Sayaçları Üretim Bölümlerine Ayrılmalıdır

Bütün fabrikanın tek sayaçtan takip edilmesi toplam faturayı gösterir ancak problemin nerede olduğunu söylemez.

Mümkünse ayrı enerji ölçümü:

• Ana blok makinesi,
• Beton santrali,
• Kompresör,
• Paketleme,
• Yardımcı sistemler

için yapılabilir.

Böylece örneğin:

“Bu ay enerji tüketimi neden %12 arttı?”

sorusuna daha kolay cevap verilebilir.

Belki:

• Kompresör kaçağı vardır,
• Mikser süresi uzamıştır,
• Konveyör motoru zorlanıyordur.

Ölçülmeyen tüketimi yönetmek zordur.

25. kWh / 1.000 Ürün KPI’ı Takip Edilmelidir

Aylık raporda yalnızca toplam elektrik faturası yerine üretimle ilişkilendirilmiş KPI kullanılabilir.

Örneğin:

Bu tablo ikinci ayda toplam elektrik tüketiminin yükselmesine rağmen birim ürün enerji verimliliğinin iyileştiğini gösterir.

Bu nedenle yalnızca faturaya bakmak doğru yönetim yöntemi değildir.

26. Vardiya Planlaması Enerji Maliyetini Etkileyebilir

Elektrik tarifesi ülkeye ve sözleşmeye göre günün farklı saatlerinde değişebilir.

Yüksek enerji tüketen operasyonların mümkünse daha avantajlı tarife dönemlerine planlanması değerlendirilebilir.

Özellikle:

• Çok vardiyalı,
• Yüksek kapasiteli

tesislerde bu fark yıllık maliyet üzerinde anlamlı olabilir.

Ancak tarife stratejisi nedeniyle üretim akışını bozmak doğru değildir.

Öncelik her zaman güvenli ve dengeli üretim olmalıdır.

27. Pik Güç Talebi Kontrol Edilmelidir

Bir tesisin enerji maliyeti bazı elektrik sözleşmelerinde yalnızca toplam kWh üzerinden değil, maksimum talep gücü üzerinden de etkilenebilir.

Birden fazla büyük motorun aynı anda devreye girmesi yüksek pik oluşturabilir.

Bu nedenle otomasyonda:

• Büyük motorların kademeli devreye alınması,
• Gereksiz eş zamanlı başlangıçların azaltılması

değerlendirilebilir.

Bu aynı zamanda elektrik altyapısı üzerindeki ani yükleri de azaltabilir.

28. Kompanzasyon Sistemi Düzenli Kontrol Edilmelidir

Endüstriyel tesislerde çok sayıda motor nedeniyle reaktif güç oluşabilir.

Uygun kompanzasyon sistemi:

• Güç faktörünün yönetilmesine,
• Elektrik altyapısının daha verimli kullanılmasına

yardımcı olur.

Ermak’ın mevcut tesis kurulum rehberinde beton blok fabrikasının elektrik altyapısı planlanırken trafo kapasitesi, ana enerji panosu, kablo kesitleri ve kompanzasyonun birlikte projelendirilmesi gerektiği belirtilmektedir.

Kompanzasyon panosunun kurulmuş olması yeterli değildir.

Kondansatörler ve kontrol sistemi periyodik olarak kontrol edilmelidir.

29. Trafo Gereğinden Büyük veya Küçük Seçilmemelidir

Yeni tesis kurulurken bütün makinelerin toplam kurulu gücü hesaplanmalıdır.

Ancak yalnızca motor güçlerini toplamak da yeterli değildir.

Aynı anda kaç ekipmanın çalışacağı ve gerçek talep dikkate alınmalıdır.

Çok küçük trafo:

• Gerilim düşümü,
• Isınma,
• Üretim sorunları

yaratabilir.

Gereğinden fazla büyük sistem ise yatırım maliyetini artırabilir.

Doğru trafo seçimi elektrik mühendisliği hesabıyla yapılmalıdır.

30. Aydınlatmada LED ve Bölgesel Kontrol Kullanılabilir

Ana üretim makinelerine kıyasla aydınlatma daha düşük paya sahip olabilir.

Ancak geniş beton blok fabrikalarında:

• Üretim alanı,
• Depolar,
• Kürleme alanları,
• Açık stok sahaları

önemli miktarda aydınlatma gerektirir.

LED aydınlatma ve bölgesel kontrol:

• Kullanılmayan alanların kapatılmasına,
• Daha düşük aydınlatma tüketimine

yardımcı olabilir.

Gündüz doğal ışığın kullanılabileceği fabrika tasarımları da enerji tüketimini azaltabilir.

31. Toz Toplama ve Havalandırma Sistemleri İhtiyaca Göre Çalışmalıdır

Tesislerde kullanılan:

• Fanlar,
• Toz toplama sistemleri,
• Havalandırma ekipmanları

yüksek çalışma saatlerine sahip olabilir.

Bu ekipmanların sürekli maksimum kapasitede çalışması her zaman gerekli olmayabilir.

Uygun sensör ve otomasyonla ihtiyaç seviyesine göre çalışma sağlanabilir.

Ancak iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili havalandırma sistemlerinde enerji tasarrufu amacıyla gerekli hava kalitesinden taviz verilmemelidir.

32. Paketleme Sistemi Ana Üretim Hattıyla Senkronize Edilmelidir

Paketleme sistemi ana üretimin hızına uygun değilse:

• Ürün birikir,
• Konveyörler bekler,
• Palet dönüşü yavaşlar,
• Ana makine durabilir.

Bu durumda tesis enerji harcar fakat üretim gerçekleşmez.

Ermak’ın Quattro serisi çözümlerinde otomatik üretim ve robotlu paketleme çözümleri bulunmaktadır; şirket bazı sistemlerini tam otomatik üretim hattı olarak tanımlamaktadır.

Yüksek kapasitede amaç yalnızca robot kullanmak değil, hattın tamamını aynı üretim temposuna göre senkronize etmektir.

33. Otomasyon Enerji Tasarrufunda Nasıl Kullanılabilir?

İyi tasarlanmış otomasyon:

• Boştaki motorları kapatabilir,
• Konveyörleri ürün talebine göre çalıştırabilir,
• Mikser batch’lerini düzenleyebilir,
• Ana makineyle santrali senkronize edebilir,
• Basınç ve proses değerlerini kontrol edebilir.

Ermak beton santrallerinde standart otomasyon yazılımlarının yanında projeye özel yazılımlar da kullanılabildiğini belirtiyor.

Bu özellik yalnızca kullanım kolaylığı için değil proses optimizasyonu için de değerlendirilebilir.

Ancak otomasyon ancak doğru programlandığında enerji tasarrufu sağlar.

Sürekli çalışan otomatik bir sistem hâlâ verimsiz olabilir.

34. Tam Otomasyon Enerji Tüketimini Her Zaman Düşürür mü?

Hayır.

Tam otomatik tesislerde:

• Robotlar,
• İlave konveyörler,
• Sensörler,
• Transfer sistemleri

bulunduğu için toplam enerji tüketimi artabilir.

Ancak otomasyon:

• Kapasiteyi artırıyor,
• Fireyi azaltıyor,
• Bekleme sürelerini düşürüyor,
• Ürün başına enerji tüketimini azaltıyorsa

ekonomik açıdan daha verimli olabilir.

Bu nedenle yine:

Toplam kWh

yerine:

kWh / satılabilir ürün

değeri esas alınmalıdır.

35. Yeni Makine Alırken Enerji Verimliliği Nasıl Karşılaştırılmalı?

Yeni bir beton blok makinesi satın alırken üreticiye şu sorular yöneltilebilir:

1. Ana makinenin kurulu gücü nedir?
2. Hidrolik güç nedir?
3. Vibrasyon motorlarının gücü nedir?
4. Gerçek üretim koşullarında vardiya tüketimi ölçülmüş mü?
5. Belirli ürün için kWh / 1.000 adet verisi var mı?
6. Motorlarda frekans kontrolü kullanılıyor mu?
7. Boşta çalışma nasıl yönetiliyor?
8. Hidrolik sistem hangi basınçta çalışıyor?
9. Vibrasyon süresi ürün bazında ayarlanabiliyor mu?
10. Beton santrali makineyle otomatik haberleşiyor mu?
11. Yardımcı konveyörler talebe göre devreye giriyor mu?
12. Enerji izleme sistemi kurulabiliyor mu?

Bu sorular katalogdaki tek bir kW değerinden çok daha anlamlıdır.

36. Mevcut Tesiste Enerji Etüdü Nasıl Yapılır?

Enerji tüketimini azaltmak isteyen işletme şu sıra ile ilerleyebilir:

1. Toplam aylık elektrik tüketimi kaydedilir.
2. Üretim miktarı kaydedilir.
3. kWh / 1.000 ürün hesaplanır.
4. Büyük tüketiciler belirlenir.
5. Ana makine ölçülür.
6. Mikser ve santral ölçülür.
7. Kompresör ölçülür.
8. Konveyörlerin çalışma süreleri kontrol edilir.
9. Rölanti süreleri ölçülür.
10. Fire oranı analiz edilir.
11. Motor akımları kontrol edilir.
12. Hidrolik sistem incelenir.
13. Enerji kayıpları önceliklendirilir.
14. İyileştirmeler sonrası tekrar ölçüm yapılır.

Enerji tasarrufu tahminle değil ölçümle yönetilmelidir.

37. Bakımlı Bir Makine Neden Daha Verimlidir?

Makinenin ilk yıllarında enerji tüketimi stabil olabilir.

Ancak yıllar içerisinde:

• Filtrelerin tıkanması,
• Rulmanların aşınması,
• Konveyörlerin bozulması,
• Hidrolik kaçakların oluşması,
• Vibrasyon sisteminin ayar kaybetmesi

tüketimi artırabilir.

Bu nedenle tesisin enerji performansı zaman içerisinde takip edilmelidir.

Örneğin aynı ürün için:

60 kWh / 1.000 adet

olan değer birkaç yıl sonra:

68 kWh / 1.000 adet

seviyesine çıktıysa proses incelenmelidir.

Bu artış elektrik tarifesinden bağımsız olarak makinenin fiziksel verimliliğinde değişiklik olduğunu gösterebilir.

38. Enerji Tasarrufu İçin Üretim Kalitesi Düşürülmemelidir

Enerji azaltma çalışmalarında dikkat edilmesi gereken kritik konu budur.

Örneğin:

• Vibrasyon süresini aşırı kısaltmak,
• Mikser süresini yetersiz bırakmak,
• Kürleme sistemini gerektiğinden az çalıştırmak

elektrik tüketimini düşürebilir.

Ancak fire artarsa net tasarruf oluşmaz.

Ürünler yeniden üretildiğinde:

• Aynı beton,
• Aynı elektrik,
• Aynı personel

yeniden kullanılır.

Bu nedenle enerji optimizasyonunun hedefi:

Daha az enerji harcayarak aynı kalitede daha fazla satılabilir ürün üretmek

olmalıdır.

39. Enerji Maliyeti Toplam Sahip Olma Maliyetine Dahil Edilmelidir

Beton blok makinesi yatırımlarında yalnızca satın alma bedeli karşılaştırılmamalıdır.

Uzun vadeli maliyet:

Makine fiyatı + enerji + işçilik + bakım + yedek parça + fire + plansız duruş

üzerinden değerlendirilmelidir.

Örneğin 10 yıl çalışacak bir makinede küçük bir enerji farkı milyonlarca ürün üzerinde ciddi maliyete dönüşebilir.

Bu nedenle yatırımcıların üreticiden mümkünse gerçek çalışma sahasına ait:

• Enerji,
• Kapasite,
• Fire,
• Personel

verileri istemesi faydalıdır.

40. Ermak Makine Modellerinde Güç ve Kapasite Birlikte Değerlendirilmeli

Ermak’ın farklı ürün sınıfları, makine seçiminin neden yalnızca güç üzerinden yapılmaması gerektiğini gösterir.

Örneğin:

CS-25 Plus Turbo Large

• 35 kW hidrolik güç
• 10.000–12.000 adet/8 saat 20x40x20 briket
• 600–700 m²/8 saat parke
• 950 × 1300 mm palet

olarak listelenmektedir.

CS-36 Quattro 8X8 Plus

• 140 kW hidrolik güç
• 16.000–20.000 adet/8 saat briket
• 1.400–1.600 m²/8 saat parke
• 1150 × 1400 mm sınıfında palet
• 180–200 bar çalışma basıncı

olarak belirtilmektedir.

Bu iki makinenin yalnızca:

35 kW vs. 140 kW

şeklinde karşılaştırılması teknik ve ekonomik olarak eksik olur.

Çünkü:

• Kapasiteleri,
• Paletleri,
• Otomasyon seviyeleri,
• Üretim sınıfları

aynı değildir.

Karşılaştırma mümkün olduğunca:

kWh / 1.000 satılabilir blok

veya:

kWh / m² satılabilir parke

üzerinden yapılmalıdır.

Beton Blok Tesisinde Enerji Tasarrufu İçin Kontrol Listesi

Enerji tüketimini azaltmak isteyen bir tesis aşağıdaki noktaları kontrol edebilir:

• Makine kapasitesi üretim ihtiyacına uygun mu?
• Ana makine uzun süre rölantide bekliyor mu?
• Beton santrali ana makineye yetişiyor mu?
• Mikser optimum batch kapasitesinde çalışıyor mu?
• Karıştırma süresi gereksiz uzun mu?
• Vibrasyon süresi optimize edilmiş mi?
• Fire oranı takip ediliyor mu?
• Hidrolik sistemde kaçak var mı?
• Hidrolik filtreler temiz mi?
• Yağ sıcaklığı normal mi?
• Konveyörler boşta çalışıyor mu?
• Rulmanlarda sürtünme var mı?
• Kompresörde hava kaçağı bulunuyor mu?
• Kompresör basıncı gereğinden yüksek mi?
• Motor akımları takip ediliyor mu?
• Bölümlere ait enerji sayaçları var mı?
• Kalıp değişimleri uzun sürüyor mu?
• Ürün değişimleri gereğinden sık mı?
• Üretim reçetesi optimize edilmiş mi?
• Agrega nemi ölçülüyor mu?
• Paketleme hattı ana makineye yetişiyor mu?
• Enerji tüketimi ürün miktarıyla birlikte raporlanıyor mu?

Bu soruların cevapları tesisin nerede enerji kaybettiğini ortaya çıkarmaya yardımcı olur.

Enerji Verimli Beton Blok Tesisi Nasıl Olmalıdır?

Enerji verimli tesis mutlaka en düşük toplam elektrik tüketimine sahip tesis değildir.

Asıl hedef:

En düşük sürdürülebilir enerjiyle en yüksek miktarda kaliteli ve satılabilir ürün üretmektir.

Bunun için:

• Makine doğru kapasitede seçilmeli,
• Santral ve mikser ana makineyle dengelenmeli,
• Vibrasyon optimize edilmeli,
• Hidrolik sistem bakımlı olmalı,
• Konveyörler gereksiz çalışmamalı,
• Basınçlı hava kaçakları giderilmeli,
• Fire düşürülmeli,
• Otomasyon bütün hattı senkronize etmelidir.

Ermak Makine’nin mevcut tesis yaklaşımında beton blok makinesi; beton santrali, Milano Mikserler, vibrasyon sistemi, taşıma ve paketleme ekipmanlarıyla birlikte komple bir üretim sistemi olarak ele alınmaktadır. Şirketin beton santrallerinde standart veya proje bazlı özel otomasyon yazılımları kullanılabildiği belirtilmektedir.

Yeni bir beton blok üretim tesisi kurulurken enerji verimliliği daha proje aşamasında değerlendirilmelidir.

Çünkü sonradan enerji tasarrufu yapmak mümkündür; fakat baştan doğru kapasitede ve dengeli tasarlanmış bir tesis çok daha avantajlıdır.

Üretilecek briket, parke taşı veya bordür çeşitlerine; hedef günlük kapasiteye ve otomasyon seviyesine göre uygun beton blok makinesi, beton santrali, mikser ve komple üretim hattının belirlenmesi için Ermak Makine ile iletişime geçebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Beton blok makinesi ne kadar elektrik tüketir?

Tek bir standart değer yoktur. Enerji tüketimi makine modeli, kapasite, hidrolik sistem, vibrasyon gücü, çevrim süresi ve üretilecek ürüne göre değişir. Ayrıca teknik katalogdaki kW değeri doğrudan saatlik gerçek enerji tüketimi anlamına gelmez.

Beton blok üretiminde enerji tüketimi nasıl hesaplanır?

En faydalı yöntemlerden biri vardiyada tüketilen toplam kWh değerinin satılabilir ürün miktarına bölünmesidir. Briket üretiminde kWh/1.000 adet, parke taşı üretiminde ise kWh/m² gibi göstergeler kullanılabilir.

Yüksek kapasiteli makine daha fazla elektrik tüketir mi?

Toplam tüketimi daha yüksek olabilir ancak birim ürün başına daha verimli olabilir. Bu nedenle makineler yalnızca motor gücüyle değil, üretim kapasitesi ve gerçek enerji tüketimi birlikte değerlendirilerek karşılaştırılmalıdır.

Vibrasyon sistemi enerji tüketimini etkiler mi?

Evet. Vibrasyon motorlarının gücü ve çalışma süresi enerji tüketimini etkiler. Ancak vibrasyonu gereğinden fazla kısaltmak ürün kalitesini düşürüp fireyi artırabileceği için optimum vibrasyon süresi kullanılmalıdır. Ermak CS-25 Plus Turbo Large modelinde alt tabla vibrasyon gücü 15 kW olarak belirtilmektedir.

Hidrolik sistem neden fazla enerji tüketir?

Kirli filtreler, kaçaklar, yanlış basınç ayarı, aşınmış pompa veya uygun olmayan hidrolik yağ sistem verimini azaltabilir. Düzenli bakım enerji tüketimini kontrol altında tutmaya yardımcı olur.

Beton santrali enerji tüketimini nasıl azaltabilir?

Mikserin uygun dolulukta çalıştırılması, gereksiz uzun karıştırma sürelerinin azaltılması, konveyörlerin talebe göre çalışması ve santralin ana makineyle senkronize edilmesi enerji verimliliğini artırabilir. Ermak santrallerinde Milano Mixer kullanıldığını ve otomasyonun projeye göre özelleştirilebildiğini belirtmektedir.

Kompresör beton blok tesisinde önemli bir enerji tüketicisi midir?

Olabilir. Basınçlı hava kaçakları ve gereksiz yüksek çalışma basıncı kompresörün daha fazla çalışmasına neden olur. Hatların düzenli kontrol edilmesi önemlidir.

Fire oranını düşürmek enerji tasarrufu sağlar mı?

Evet. Hatalı ürünlerin üretiminde de mikser, makine, vibrasyon ve taşıma sistemleri enerji tüketir. Aynı enerjiyle daha fazla satılabilir ürün elde edilmesi birim ürün başına enerji tüketimini düşürür.

Kalıp değiştirme süresi enerji tüketimini etkiler mi?

Dolaylı olarak evet. Kalıp değişimi sırasında yardımcı sistemlerin çalışmaya devam etmesi üretim yapılmadan enerji tüketilmesine neden olabilir. Ermak’ın bazı Quattro sistemlerinde otomatik kalıp değişimiyle yeni kalıpla üretime geçişin yaklaşık 15 dakikaya kadar indirilebildiği belirtilmektedir.

Otomatik beton blok tesisi daha enerji verimli midir?

Her zaman değil. Otomasyon ilave motor ve ekipman içerir. Ancak beklemeleri, boşta çalışmayı ve fireyi azaltıyorsa birim satılabilir ürün başına enerji tüketimini düşürebilir.

Enerji verimliliği için en önemli KPI nedir?

Toplam elektrik tüketimi tek başına yeterli değildir. kWh/1.000 satılabilir blok veya kWh/m² satılabilir parke taşı gibi üretim bazlı göstergeler çok daha anlamlıdır.

Ermak beton blok makinelerinin hidrolik güç değerleri nedir?

Modelden modele değişmektedir. Örneğin CS-25 Plus Turbo Large için 35 kW, CS-36 Quattro 8X8 Plus için 140 kW hidrolik güç belirtilmektedir. Bu rakamlar makine sınıfı ve kapasitesiyle birlikte değerlendirilmelidir.