Bir beton blok makinesi satın alırken yatırımcıların ilk sorduğu sorulardan biri genellikle şudur:

“Bu makine günde kaç adet blok üretir?”

Soru basit görünse de doğru cevap yalnızca makinenin teknik kataloğunda bulunan kapasite değerini okumaktan ibaret değildir.

Beton blok makinesi kapasitesi; makinenin çevrim süresi, kalıptaki ürün sayısı, üretim paletinin ölçüsü, ürün tipi, beton hazırlama hızı, vibrasyon süresi, kalıp değişimleri, kürleme kapasitesi, paketleme sistemi ve vardiya içerisindeki gerçek çalışma süresi gibi birçok değişkene bağlıdır.

Bu nedenle iki farklı kapasite kavramını birbirinden ayırmak gerekir:

• Teorik üretim kapasitesi
• Gerçek veya net üretim kapasitesi

Teorik kapasite, makinenin ideal şartlarda hiç durmadan çalıştığı varsayılarak hesaplanır. Gerçek kapasite ise fabrikanın günlük çalışma şartlarını dikkate alır.

Bir yatırımın ekonomik fizibilitesi hazırlanırken esas alınması gereken değer ikinci rakamdır.

Ermak Makine’nin mevcut ürün gamında da aynı 20x40x20 cm standart briket için makine modeline göre önemli kapasite farkları bulunmaktadır. Örneğin CS-25 Power Plus için 10.000–12.000 adet/8 saat, CS-36 Quattro 8X8 Plus için 16.000–20.000 adet/8 saat ve CS-42 Quattro 8X8 Plus için 25.000–30.000 adet/8 saat değerleri yayınlanmaktadır.

Peki bu rakamlar nasıl oluşur? Beton blok makinesi kapasitesi doğru şekilde nasıl hesaplanır?

Beton Blok Makinesi Kapasitesi Nedir?

Beton blok makinesi kapasitesi, belirli bir süre içerisinde üretilebilecek ürün miktarını ifade eder.

Briket ve beton blok üretiminde kapasite çoğunlukla:

• Adet/saat
• Adet/8 saat
• Adet/vardiya
• Adet/gün

şeklinde belirtilir.

Parke taşı üretiminde ise ürün çeşitliliği ve taş ölçülerinin farklı olması nedeniyle kapasite çoğunlukla:

• m²/saat
• m²/8 saat
• m²/vardiya

şeklinde ifade edilir.

Bu nedenle bir makinenin kapasitesi karşılaştırılırken öncelikle hangi ürün için kapasite verildiği kontrol edilmelidir.

Örneğin:

25.000 adet/8 saat

ifadesi tek başına yeterli değildir.

Şu bilgilerin de bilinmesi gerekir:

• Hangi ürün?
• Ürün ölçüsü nedir?
• Kalıpta kaç ürün vardır?
• Çevrim süresi kaç saniyedir?
• Hangi üretim paleti kullanılmaktadır?
• Makine hangi otomasyon seviyesinde çalışmaktadır?

Ermak’ın CS-42 Quattro 8X8 Plus modeli için 20x40x20 cm brikette 25.000–30.000 adet/8 saat, parke taşında ise 1.500–1.800 m²/8 saat kapasite belirtilmektedir. Aynı makinenin üretim paleti 1350 x 1400 mm sınıfındadır.

Bu örnek bile kapasitenin ürün tipine göre farklı birimlerle değerlendirilmesi gerektiğini açıkça gösterir.

Beton Blok Makinesi Kapasitesini Belirleyen Temel Formül

Teorik kapasiteyi hesaplamak için üç temel bilgi gerekir:

1. Kalıpta bir çevrimde üretilen ürün sayısı
2. Makinenin çevrim süresi
3. Çalışma süresi

Temel formül şöyledir:

Saatlik teorik kapasite = Bir çevrimde çıkan ürün sayısı × Saatte yapılan çevrim sayısı

Saatte yapılan çevrim sayısı ise:

3.600 saniye ÷ Çevrim süresi

formülüyle yaklaşık olarak hesaplanabilir.

Örneğin bir beton blok makinesinin:

• Bir baskıda 18 adet blok ürettiğini
• Çevrim süresinin 18 saniye olduğunu

varsayalım.

Saatteki çevrim sayısı:

3.600 ÷ 18 = 200 çevrim

olur.

Saatlik teorik üretim:

200 × 18 = 3.600 adet

olacaktır.

Sekiz saatlik teorik kapasite ise:

3.600 × 8 = 28.800 adet

olarak hesaplanır.

Fakat burada önemli bir kelime var:

Teorik.

Gerçek fabrikada makine sekiz saat boyunca saniyesi saniyesine hiç durmadan çalışmaz.

Teorik Kapasite ile Gerçek Kapasite Neden Farklıdır?

Katalog hesapları makinenin teknik üretim potansiyelini gösterir.

Gerçek üretimde ise vardiya boyunca çeşitli kayıplar oluşur.

Bunlar arasında:

• Vardiya başlangıç hazırlığı
• Beton santralinin devreye alınması
• Makine temizliği
• Kalıp değişimi
• Ürün değişimi
• Beton reçetesi değişimi
• Günlük bakım
• Personel molaları
• Malzeme ikmali
• Kalite kontrol
• Küçük ayarlar
• Palet bekleme
• Forklift hareketleri
• Plansız duruşlar

bulunabilir.

Dolayısıyla teorik olarak 28.800 adet üretilebilen bir sistemin gerçek üretimi aynı gün 28.800 adet olmak zorunda değildir.

Örneğin toplam çalışma verimliliğinin %80 olduğunu varsayalım.

28.800 × 0,80 = 23.040 adet

Bu durumda gerçek vardiya kapasitesi yaklaşık 23.040 adet olacaktır.

Buradaki %80 yalnızca hesaplama örneğidir. Gerçek verimlilik tesise, ürüne, otomasyon seviyesine ve işletme organizasyonuna göre değişir.

Bu nedenle yatırım fizibilitesinde katalog kapasitesini doğrudan yıllık üretim rakamı olarak kullanmak doğru değildir.

OEE Mantığıyla Kapasiteyi Değerlendirmek

Endüstriyel tesislerde kapasite değerlendirilirken OEE yani Overall Equipment Effectiveness – Toplam Ekipman Etkinliği yaklaşımından da yararlanılabilir.

Basitleştirilmiş şekilde üç temel unsur değerlendirilir:

• Kullanılabilirlik
• Performans
• Kalite

Kullanılabilirlik

Makinenin planlanan çalışma süresinin ne kadarında gerçekten çalıştığını gösterir.

Örneğin 8 saatlik vardiyada 7 saat üretim yapılmışsa:

7 ÷ 8 = %87,5 kullanılabilirlik

elde edilir.

Performans

Makinenin gerçek çevrim hızının ideal çevrim hızına ne kadar yaklaştığını gösterir.

Kalite

Üretilen toplam ürünlerin ne kadarının satışa uygun olduğunu ifade eder.

Örneğin 20.000 adet üretildi fakat 500 adet ürün kalite kontrolünden geçmediyse:

19.500 ÷ 20.000 = %97,5 kaliteli üretim oranı

oluşur.

Bu yaklaşım, makinenin yalnızca kaç ürün çıkardığını değil, kaç adet satılabilir ürün ürettiğini anlamaya yardımcı olur.

Sonuçta fabrikanın gelir yaratan ürünü toplam basılan ürün değil, kalite standartlarını karşılayan üründür.

1. Çevrim Süresi Kapasiteyi Nasıl Etkiler?

Çevrim süresi, kapasite hesabındaki en kritik değerlerden biridir.

Bir üretim çevrimi genel olarak:

• Paletin makineye girmesi
• Kalıbın pozisyon alması
• Betonun kalıba beslenmesi
• Besleme arabasının hareketi
• Vibrasyon
• Presleme
• Kalıbın kaldırılması
• Ürünün makineden çıkması

gibi aşamalardan oluşur.

Çevrim süresindeki küçük farklar bile vardiya sonunda büyük kapasite farkları yaratabilir.

Örneğin kalıpta 12 adet ürün olduğunu düşünelim.

15 saniyelik çevrim

3.600 ÷ 15 = 240 çevrim/saat

240 × 12 = 2.880 adet/saat

18 saniyelik çevrim

3.600 ÷ 18 = 200 çevrim/saat

200 × 12 = 2.400 adet/saat

Aradaki fark:

480 adet/saat

olur.

Sekiz saatlik teorik vardiyada bu fark:

3.840 adet

seviyesine ulaşır.

Bu nedenle beton blok makinesi karşılaştırılırken çevrim süresinin birkaç saniye farklı olması önemsiz görülmemelidir.

2. Kalıptaki Ürün Sayısı Kapasiteyi Doğrudan Belirler

Aynı çevrim süresine sahip iki makine farklı kapasitelere sahip olabilir.

Bunun temel nedenlerinden biri kalıpta bir baskıda üretilen ürün sayısıdır.

Örneğin aynı 18 saniyelik çevrimde:

• Bir makine 12 adet
• Diğer makine 18 adet

20x40x20 cm briket üretiyorsa teorik saatlik üretim ciddi biçimde değişir.

12 gözlü sistem:

200 çevrim × 12 = 2.400 adet/saat

18 gözlü sistem:

200 çevrim × 18 = 3.600 adet/saat

Aradaki teorik fark:

1.200 adet/saat

olur.

Bu nedenle bir makinenin kapasitesini değerlendirirken yalnızca çevrim süresine değil, kalıptaki ürün sayısına da bakılması gerekir.

Ermak da CS-42 Quattro 8X8 Plus modelini 18’li briket üretim yapısıyla sunmakta ve 20x40x20 cm briket için 25.000–30.000 adet/8 saat kapasite belirtmektedir.

3. Palet Ölçüsü Neden Önemlidir?

Beton blok makinesinin üretim paleti, kullanılabilecek kalıp alanını doğrudan etkiler.

Daha büyük üretim paleti genellikle daha geniş bir kalıp alanına imkân verir.

Ermak ürün gamındaki üç farklı kapasite sınıfına bakıldığında bu ilişki net biçimde görülebilir:

Ermak’ın güncel ürün listesi bu modeller için söz konusu palet ve kapasite değerlerini yayınlamaktadır.

Ancak burada dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta vardır:

Büyük palet tek başına yüksek kapasite garantisi değildir.

Palet büyüdükçe aynı zamanda:

• Kalıp büyür.
• Kalıp ağırlığı artabilir.
• Vibrasyon ihtiyacı değişir.
• Beton besleme sistemi büyür.
• Taşıma sistemi genişler.
• Kürleme rafları değişir.

Dolayısıyla palet ölçüsü bütün üretim hattıyla birlikte değerlendirilmelidir.

4. Ürün Ölçüsü Kapasiteyi Değiştirir

Aynı beton blok makinesi farklı ürünlerde farklı kapasite gösterir.

Bunun temel nedeni her ürünün:

• Kalıp alanı
• Beton hacmi
• Yüksekliği
• Kalıp göz sayısı
• Dolum süresi
• Vibrasyon ihtiyacı

açısından farklı olmasıdır.

Örneğin küçük bir parke taşı kalıbında palet üzerine çok sayıda ürün yerleştirilebilirken, büyük bir beton blok kalıbında daha az sayıda ürün bulunabilir.

Bu nedenle:

“Makine bir baskıda kaç adet ürün çıkarıyor?”

sorusunun cevabı ürün modeline göre verilmelidir.

Kapasite karşılaştırmalarında aynı ürün ölçüsünün kullanılması gerekir.

20x40x20 cm briket kapasitesiyle farklı ölçülerdeki blok kapasitesini doğrudan karşılaştırmak yanıltıcı olur.

5. Ürün Yüksekliği Çevrim Süresini Etkileyebilir

Beton ürününün yüksekliği arttıkça kalıba giren beton miktarı ve dolum karakteristiği değişebilir.

Daha yüksek ürünlerde:

• Daha fazla beton gerekebilir.
• Besleme süresi uzayabilir.
• Vibrasyon süresi değişebilir.
• Kalıp çıkarma hareketi farklılaşabilir.

Bu nedenle aynı makinenin 60 mm parke taşıyla 400 mm yüksekliğinde beton blok üretirken aynı çevrim değerine sahip olacağı varsayılmamalıdır.

Ermak’ın CS-42 Quattro 8X8 Plus modeli 40–400 mm blok üretim yüksekliği aralığıyla listelenmektedir. Aynı ürün ailesinin farklı varyantlarında 40–500 mm seviyesine ulaşabilen üretim seçenekleri de bulunmaktadır.

Geniş üretim yüksekliği ürün çeşitliliği sağlar fakat kapasite her ürün için ayrı değerlendirilmelidir.

6. Beton Santrali Kapasitesi Ana Makineye Yetişmelidir

Beton blok makinesinin teknik olarak yüksek kapasiteye sahip olması yeterli değildir.

Makinenin önünde yeterli beton yoksa çevrim gerçekleşmez.

Beton santrali ve mikser:

• Gerekli agregayı dozajlamalı
• Çimentoyu tartmalı
• Suyu hazırlamalı
• Beton karışımını gerçekleştirmeli
• Karışımı zamanında ana makineye göndermelidir

Ana makine saatte 25 m³ beton tüketirken santral yalnızca 18 m³/saat hazırlayabiliyorsa üretim kapasitesini makine değil, santral belirler.

Bu nedenle beton blok tesisi kapasitesi için önemli bir kural vardır:

Tesisin gerçek kapasitesi, hattın en yavaş bölümünün kapasitesidir.

Ana makinenin kapasitesi yüksek olabilir. Ancak mikser daha yavaşsa tesis kapasitesi mikser seviyesine düşer.

7. Mikser Çevrim Süresi Hesaba Katılmalıdır

Mikser kapasitesini yalnızca hacmine göre değerlendirmek de doğru değildir.

Örneğin 1 m³ net beton hazırlayan bir mikserin gerçek kapasitesini hesaplamak için:

• Agrega dolum süresi
• Çimento dolumu
• Su dozajı
• Karıştırma
• Beton boşaltma

süreleri birlikte hesaplanmalıdır.

Bir çevrim 120 saniye sürüyorsa:

3.600 ÷ 120 = 30 çevrim/saat

elde edilir.

Her çevrimde 1 m³ net beton hazırlanıyorsa:

30 m³/saat teorik mikser kapasitesi

oluşur.

Bu değer ana blok makinesinin ihtiyaç duyduğu saatlik beton miktarıyla karşılaştırılmalıdır.

8. Kalıp Değişimi Günlük Kapasiteyi Etkiler

Gün boyunca yalnızca tek ürün üreten tesisle üç farklı ürün üreten tesisin net üretim süresi aynı değildir.

Her kalıp değişimi üretim duruşu oluşturur.

Örneğin:

• Sabah briket
• Öğleden sonra parke taşı

üretiliyorsa gün içerisinde kalıp değişimi yapılması gerekir.

Ermak’ın bazı Quattro modellerinde tam otomatik kalıp değiştirme sistemiyle yeni kalıpla üretime maksimum yaklaşık 15 dakika içinde geçilebildiği belirtilmektedir.

Bu süre özellikle ürün çeşidi yüksek tesislerde önemli hale gelir.

Örneğin klasik yöntemle kalıp değişimi 60 dakika sürerken gelişmiş sistemde 15 dakikaya düşürülüyorsa her değişimde 45 dakika üretim zamanı kazanılabilir.

Ayda 20 kalıp değişiminde:

45 dakika × 20 = 900 dakika

yani:

15 saat

ek üretim zamanı anlamına gelir.

9. Vibrasyon Süresi Kapasite ve Kalite Arasında Denge Kurmalıdır

Kapasiteyi artırmak amacıyla vibrasyon süresini gereğinden fazla kısaltmak doğru değildir.

Betonun kalıp içerisinde yeterince sıkışması gerekir.

Aksi halde:

• Ürün yoğunluğu düşebilir.
• Köşeler kırılabilir.
• Yüzey kalitesi bozulabilir.
• Basınç dayanımı azalabilir.
• Fire artabilir.

Ermak’ın bazı Quattro modellerinde 180 kN olarak belirtilen VİBRO-180 vibrasyon sistemi kullanılmaktadır. Üretici, sistemde otomatik yağlama ve yüksek vibrasyonla sıkıştırma özelliklerini öne çıkarmaktadır.

Buradaki amaç yalnızca mümkün olduğunca kısa çevrim değildir.

Asıl hedef:

İstenen ürün kalitesini sağlayabilecek en verimli çevrim süresini bulmaktır.

Çünkü 15 saniyede düşük kaliteli ürün üretmek, 17 saniyede satılabilir ürün üretmekten daha yüksek kapasite anlamına gelmez.

10. Fire Oranı Gerçek Kapasiteden Düşülmelidir

Bir fabrikada basılan bütün ürünler satılabilir ürün olarak kabul edilmemelidir.

Üretim sırasında:

• Kırık
• Eksik dolmuş
• Deforme olmuş
• Ölçüsü hatalı
• Yüzeyi bozuk

ürünler oluşabilir.

Örneğin vardiyada toplam 20.000 adet ürün üretildiğini düşünelim.

Fire oranı %3 ise:

20.000 × 0,03 = 600 adet fire

oluşur.

Satılabilir net üretim:

20.000 – 600 = 19.400 adet

olacaktır.

Yani kapasiteyi değerlendirirken yalnızca makinenin sayacı değil, kalite kontrol sonrası satılabilir ürün miktarı esas alınmalıdır.

11. Otomasyon Seviyesi Kapasiteyi Nasıl Etkiler?

Tam otomatik ve yarı otomatik beton blok üretim hatları arasında gerçek kapasite farkı oluşabilir.

Tam otomatik tesiste:

• Palet besleme
• Ürün taşıma
• Kürleme transferi
• Kuru ürün toplama
• İstifleme
• Paketleme
• Palet geri dönüşü

gibi süreçlerin bir bölümü otomatik olarak yönetilebilir.

Bu sayede çevrimler arasındaki insan kaynaklı beklemeler azaltılabilir.

Yarı otomatik tesiste ise ana makinenin teknik kapasitesi yüksek olsa bile personelin:

• Ürünü taşıması
• Paleti hazırlaması
• Paketlemeyi tamamlaması

gibi operasyonlar hattın hızını etkileyebilir.

Ancak tam otomasyon tek başına yüksek kapasite anlamına gelmez.

Ana makine, beton santrali, kürleme ve paketleme sistemlerinin tamamının aynı hedef kapasiteye göre projelendirilmesi gerekir.

12. Kürleme Kapasitesi Makine Kapasitesini Sınırlayabilir

Yeni basılan beton ürünler hemen satışa gönderilemez.

Ürünlerin kürleme sürecinden geçmesi gerekir.

Bu nedenle tesisin:

• Saatte ürettiği palet sayısı
• Kürleme süresi
• Raf kapasitesi
• Günlük vardiya sayısı

birlikte hesaplanmalıdır.

Örneğin makine saatte 120 üretim paleti çıkarıyor fakat kürleme sistemi saatte yalnızca 90 paleti kabul edebiliyorsa sistem bir süre sonra dolacaktır.

Ana makine durmak zorunda kalır.

Bu durumda teknik olarak 120 palet/saat kapasiteye sahip makinenin fabrika içerisindeki gerçek kapasitesi 90 palet/saat seviyesine yaklaşır.

Kapasite hesabı bu nedenle yalnızca blok makinesinde bitmez.

13. Paketleme Sistemi de Kapasite Hesabına Dahildir

Kürlenen ürünlerin:

• Paletlerden alınması
• İstiflenmesi
• Ticari palet üzerine yerleştirilmesi
• Çemberlenmesi
• Sevkiyata hazırlanması

gerekir.

Ana makine günde 25.000 adet ürün üretiyor fakat paketleme hattı 18.000 adet işleyebiliyorsa stok sisteminde yığılma oluşur.

Bir süre sonra boş üretim paletleri de ana makineye yeterince hızlı dönemeyebilir.

Bu nedenle yüksek kapasiteli tesislerde robotik istifleme ve otomatik paketleme sistemleri yalnızca işçilik tasarrufu için değil, ana makinenin kapasitesini koruyabilmek için de önemlidir.

14. Üretim Paleti Sayısı Yeterli Olmalıdır

Beton blok üretim tesisinde paletler sürekli bir döngü içerisindedir:

Ana makine → yaş ürün → kürleme → kuru ürün → paketleme → boş palet → ana makine

Bu döngünün tamamlanması zaman alır.

Tesisin elinde yeterli üretim paleti bulunmazsa bütün paletler kürleme sistemindeyken ana makinenin beslenmesi mümkün olmayabilir.

Gerekli palet sayısı hesaplanırken:

• Saatlik palet üretimi
• Kürleme süresi
• Paketleme süresi
• Palet geri dönüş süresi
• Yedek palet oranı

hesaba katılmalıdır.

Palet sayısı küçük bir detay değildir.

Yüksek kapasiteli bir fabrikanın dolaşım sistemi için kritik üretim ekipmanıdır.

15. Personel Organizasyonu Kapasiteyi Etkiler

Özellikle yarı otomatik tesislerde personel organizasyonu net kapasite üzerinde önemli etkiye sahiptir.

Üretimin farklı noktalarında:

• Beton santrali operatörü
• Ana makine operatörü
• Forklift operatörü
• Kalite kontrol personeli
• Paketleme çalışanları
• Bakım personeli

görev yapabilir.

Bir noktadaki personel yetersizliği bütün hattı yavaşlatabilir.

Tam otomatik sistemler fiziksel personel ihtiyacını azaltabilir ancak teknik personel ve bakım yetkinliğinin önemi artar.

Kapasite planlamasında yalnızca makinenin teknik değerleri değil, tesisi çalıştıracak organizasyon da değerlendirilmelidir.

16. Günlük Kapasite Nasıl Hesaplanır?

Basit bir günlük kapasite hesabı yapalım.

Makinenin:

• 18 adet/çevrim
• 18 saniye çevrim
• 8 saat vardiya

ile çalıştığını varsayalım.

Saatlik teorik çevrim

3.600 ÷ 18 = 200 çevrim

Saatlik teorik üretim

200 × 18 = 3.600 adet

8 saatlik teorik üretim

3.600 × 8 = 28.800 adet

Şimdi vardiya kullanılabilirliğini %85 kabul edelim:

28.800 × 0,85 = 24.480 adet

Fire oranını da %2 kabul edersek:

24.480 × 0,98 = 23.990 adet

yaklaşık satılabilir ürün elde edilir.

Bu örnekte:

Teorik kapasite: 28.800 adet

iken,

net satılabilir kapasite yaklaşık 24.000 adet

seviyesine düşmüştür.

Bu tamamen örnek hesaplamadır ancak teorik ve gerçek kapasite arasındaki farkı göstermesi açısından önemlidir.

17. Aylık Kapasite Nasıl Hesaplanır?

Net vardiya kapasitesi belirlendikten sonra aylık üretim hesaplanabilir.

Örneğin:

• Net vardiya üretimi: 20.000 adet
• Günlük vardiya: 1
• Aylık çalışma günü: 26

ise:

20.000 × 26 = 520.000 adet/ay

üretim kapasitesi oluşur.

İki vardiyada:

20.000 × 2 × 26 = 1.040.000 adet/ay

olabilir.

Ancak ikinci vardiyada aynı performansın sağlanıp sağlanamayacağı ayrıca değerlendirilmelidir.

Çünkü daha uzun çalışma süresi:

• Bakım
• Kalıp aşınması
• Palet dolaşımı
• Ham madde tedariği
• Personel organizasyonu

üzerinde ek yük oluşturur.

18. Yıllık Kapasite Nasıl Hesaplanır?

Yıllık kapasite hesaplarken 365 gün üzerinden hesap yapmak çoğu tesis için gerçekçi değildir.

Planlı:

• Bakım
• Tatiller
• Ürün değişimleri
• Sezon duruşları
• Fabrika bakımları

hesaba katılmalıdır.

Örneğin:

• Net vardiya kapasitesi: 20.000 adet
• Günlük vardiya: 1
• Yıllık çalışma günü: 300

ise:

20.000 × 300 = 6.000.000 adet/yıl

net planlanan kapasite ortaya çıkar.

İki vardiyada teorik olarak:

12.000.000 adet/yıl

seviyesine ulaşılabilir.

Ancak bu kapasiteye:

• Pazarın
• Ham madde tedariğinin
• Kürleme sisteminin
• Paketlemenin
• Depolama alanının

da hazır olması gerekir.

19. Parke Taşı Kapasitesi Nasıl Hesaplanır?

Parke taşı kapasitesi genellikle metrekare olarak ifade edilir.

Bunun nedeni farklı parke desenlerinin birim alandaki adet sayısının değişmesidir.

Basit yöntem:

Bir çevrimde üretilen alan × Saatteki çevrim sayısı

şeklindedir.

Örneğin bir palet üzerindeki parke taşlarının toplam döşeme alanı 1 m² ve çevrim 20 saniye ise:

3.600 ÷ 20 = 180 çevrim/saat

Teorik olarak:

180 × 1 = 180 m²/saat

elde edilir.

Sekiz saatte:

1.440 m²

teorik kapasite oluşur.

Gerçek üretimde yine duruşlar ve fire hesaba katılmalıdır.

Ermak CS-42 Quattro 8X8 Plus için 1.500–1.800 m²/8 saat, CS-36 Quattro 8X8 Plus için ise yaklaşık 1.400–1.600 m²/8 saat parke taşı kapasitesi yayınlamaktadır.

20. Beton Blok Makinesi Seçerken Ne Kadar Kapasite Payı Bırakılmalı?

Makineyi mevcut satış miktarına sıfır toleransla seçmek doğru değildir.

Örneğin günlük ihtiyaç 10.000 adetse tam olarak 10.000 adet maksimum kapasiteye sahip bir sistem küçük bir üretim kaybında dahi yetersiz kalabilir.

Belirli bir kapasite rezervi:

• Beklenmeyen siparişlerde
• Sezon yoğunluğunda
• Gelecekteki büyümede
• Bakım kaynaklı kayıplarda

avantaj sağlayabilir.

Ancak bunun tersi de tehlikelidir.

Günlük 8.000 adetlik pazar için 30.000 adet kapasiteli tesis kurmak sermayenin verimsiz kullanılmasına neden olabilir.

Yüksek kapasite beraberinde:

• Daha yüksek makine yatırımı
• Daha büyük beton santrali
• Daha fazla palet
• Daha geniş kürleme alanı
• Daha güçlü elektrik altyapısı
• Daha büyük stok sahası

gerektirir.

Doğru yaklaşım:

Mevcut talep + gerçekçi büyüme payıdır.

21. Ermak Makine Modellerinde Kapasite Nasıl Değişiyor?

Ermak Makine’nin mevcut ürün gamı farklı yatırım ölçekleri için kapasite seçenekleri sunmaktadır.

Örneğin standart 20x40x20 cm briket için yayınlanan bazı değerler şöyledir:

CS-25 Power Plus

• 10.000–12.000 adet/8 saat briket
• 600–700 m²/8 saat parke taşı
• 950 x 1300 mm palet
• 40–500 mm ürün yüksekliği

Ermak’ın güncel ürün bilgisinde bu değerler yayınlanmaktadır.

CS-36 Quattro 8X8 Plus

• 16.000–20.000 adet/8 saat briket
• 1.400–1.600 m²/8 saat parke taşı
• 1150 x 1400 mm sınıfında palet

CS-42 Quattro 8X8 Plus

• 25.000–30.000 adet/8 saat briket
• 1.500–1.800 m²/8 saat parke taşı
• 1350 x 1400 mm sınıfında palet

Bu rakamlar kapasite seçiminin neden yatırım ölçeğine göre yapılması gerektiğini gösterir.

En yüksek kapasiteli model otomatik olarak her yatırım için en doğru model değildir.

22. Makine Kapasitesi Tek Başına Tesis Kapasitesi Değildir

Bu ayrım yatırımcılar için çok önemlidir.

Makine kapasitesi ana beton blok makinesinin üretim yeteneğidir.

Tesis kapasitesi ise bütün hattın birlikte sağlayabileceği üretimdir.

Tesis kapasitesini belirleyen sistemler:

• Beton santrali
• Mikser
• Ana makine
• Kalıp
• Palet sistemi
• Yaş ürün taşıma
• Kürleme
• Kuru ürün hattı
• Paketleme
• Depolama

olarak değerlendirilmelidir.

Örneğin:

Bu fabrikanın gerçek sürdürülebilir kapasitesi 25.000 değildir.

Darboğaz paketlemedeyse tesis yaklaşık 20.000 adet/gün seviyesinde çalışacaktır.

Bu yüzden kapasite mühendisliği bütün hattı kapsamalıdır.

23. Kapasite Hesabında En Sık Yapılan Hatalar

Beton blok üretim tesisi planlanırken şu hatalar sık görülür:

• Katalog kapasitesini doğrudan gerçek kapasite kabul etmek
• Çevrim süresini tek kriter olarak değerlendirmek
• Kalıp göz sayısını dikkate almamak
• Farklı ürün kapasitelerini karşılaştırmak
• Beton santralini küçük seçmek
• Mikser çevrimini hesaplamamak
• Kalıp değişimini hesaba katmamak
• Fire oranını sıfır kabul etmek
• Kürleme kapasitesini ihmal etmek
• Paketleme sistemini sonradan düşünmek
• Üretim paleti sayısını eksik hesaplamak
• Bakım duruşlarını yok saymak
• Pazar talebinin çok üzerinde kapasite satın almak

Bunların ortak noktası aynıdır:

Ana makineyi tesisin tamamı sanmaktır.

Oysa profesyonel beton blok üretiminde kapasite bir makine özelliği değil, bütün üretim sisteminin sonucudur.

Beton Blok Makinesi Kapasitesi İçin Kontrol Listesi

Bir makine için kapasite değerlendirmesi yaparken aşağıdaki bilgiler mutlaka alınmalıdır:

1. Kapasite hangi ürün için verilmiştir?
2. Ürünün ölçüsü nedir?
3. Bir kalıpta kaç adet ürün vardır?
4. Çevrim süresi kaç saniyedir?
5. Palet ölçüsü nedir?
6. Kapasite kaç saat üzerinden hesaplanmıştır?
7. Beton santrali kapasitesi nedir?
8. Mikserin gerçek saatlik üretimi nedir?
9. Kalıp değiştirme süresi ne kadardır?
10. Ürün geçişleri ne kadar zaman alır?
11. Kürleme sistemi kaç palet alabilir?
12. Paketleme kapasitesi nedir?
13. Kaç üretim paleti gereklidir?
14. Kaç çalışan gereklidir?
15. Ortalama planlı duruş süresi nedir?
16. Fire oranı ne kadardır?
17. İkinci vardiya planlanıyor mu?
18. Gelecekte kapasite artırılabilir mi?

Bu sorular cevaplandığında makinenin katalog rakamından çok daha gerçekçi bir üretim modeli ortaya çıkar.

Doğru Kapasite Nasıl Seçilmelidir?

Beton blok makinesi kapasitesi belirlenirken süreç şu sırayla ilerlemelidir:

1. Hedef pazar belirlenmelidir.
2. Yıllık satış miktarı tahmin edilmelidir.
3. Üretilecek ürünler belirlenmelidir.
4. Yıllık çalışma günü hesaplanmalıdır.
5. Vardiya sayısı belirlenmelidir.
6. Günlük net üretim ihtiyacı çıkarılmalıdır.
7. Operasyonel kayıplar için kapasite rezervi bırakılmalıdır.
8. Uygun blok makinesi seçilmelidir.
9. Beton santrali ana makineye göre boyutlandırılmalıdır.
10. Kürleme ve paketleme kapasitesi kontrol edilmelidir.
11. Gelecekteki büyüme dikkate alınmalıdır.

Ermak Makine ürün gamında farklı palet ölçülerine ve üretim kapasitelerine sahip beton blok makinelerinin bulunması, tesisin ihtiyacına göre farklı kapasite seviyelerinin değerlendirilmesine olanak sağlar. Güncel ürün listesinde 20x40x20 cm briket için yaklaşık 10.000–12.000 adet/8 saat seviyesinden 25.000–30.000 adet/8 saat seviyesine kadar uzanan farklı makine seçenekleri yer almaktadır.

Yeni bir beton blok üretim tesisi kurulurken amaç katalogdaki en yüksek kapasiteyi satın almak değil, hedef pazarın ihtiyaç duyduğu üretimi sürdürülebilir biçimde sağlayacak sistemi kurmak olmalıdır.

Çünkü yüksek kapasite ancak:

• Beton hazırlanabiliyorsa
• Ürün kürlenebiliyorsa
• Paketlenebiliyorsa
• Depolanabiliyorsa
• Ve en önemlisi satılabiliyorsa

değerlidir.

Doğru kapasite hesabı, makinenin kaç ürün basabileceğini değil, fabrikanın kaç adet kaliteli ve satılabilir ürün üretebileceğini ortaya koymalıdır.

Üretilecek beton ürünleri, günlük hedef kapasite, vardiya sayısı ve tesis altyapısına göre uygun beton blok makinesi ve komple üretim hattı kapasitesinin belirlenmesi için Ermak Makine ile iletişime geçerek farklı makine ve tesis seçeneklerini değerlendirebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Beton blok makinesi kapasitesi nasıl hesaplanır?

Temel hesap, bir çevrimde üretilen ürün sayısının saatte gerçekleştirilebilecek çevrim sayısıyla çarpılmasıdır. Saatlik çevrim sayısı 3.600 saniyenin makine çevrim süresine bölünmesiyle hesaplanabilir. Ancak gerçek kapasite için bakım, kalıp değişimi, duruşlar ve fire de hesaptan düşülmelidir.

Beton blok makinesinde çevrim süresi nedir?

Çevrim süresi bir üretim paletinin makineye girişinden ürünlerin şekillendirilerek makineden çıkışına kadar geçen süredir. Beton besleme, vibrasyon, presleme ve mekanik hareketler bu süreye dahildir.

8 saatlik kapasite gerçekten sekiz saat kesintisiz üretim anlamına mı gelir?

Katalog kapasitesi belirli test ve üretim koşullarına göre ifade edilir. Gerçek fabrikada temizlik, bakım, malzeme ikmali, ürün değişimi ve farklı operasyonel duruşlar oluşabileceği için net vardiya kapasitesi ayrıca hesaplanmalıdır.

Palet ölçüsü kapasiteyi etkiler mi?

Evet. Daha geniş üretim paleti daha büyük kalıp alanına ve uygun ürünlerde bir çevrimde daha fazla ürün üretilmesine imkân verebilir. Ermak ürün gamında Power Plus için 950 x 1300 mm, CS-36 için 1150 x 1400 mm ve CS-42 için 1350 x 1400 mm sınıfında paletler kullanılmaktadır.

Bir beton blok makinesi günde kaç adet briket üretir?

Makine modeline ve ürün ölçüsüne göre değişir. Ermak’ın güncel ürün gamında standart 20x40x20 cm briket için yaklaşık 10.000–12.000 adet/8 saat seviyesinden 25.000–30.000 adet/8 saat seviyesine kadar farklı kapasite sınıfları bulunmaktadır.

CS-42 Quattro 8X8 Plus kaç adet briket üretir?

Ermak’ın güncel teknik bilgilerinde CS-42 Quattro 8X8 Plus için standart 20x40x20 cm brikette 25.000–30.000 adet/8 saat ve parke taşında 1.500–1.800 m²/8 saat kapasite belirtilmektedir.

Makine kapasitesi ile tesis kapasitesi aynı şey midir?

Hayır. Ana makinenin kapasitesi yalnızca blok makinesinin üretim yeteneğini gösterir. Gerçek tesis kapasitesi beton santrali, mikser, kürleme, taşıma ve paketleme sistemlerinin tamamına bağlıdır.

Fire oranı kapasite hesabına dahil edilmeli mi?

Evet. Fabrikanın gerçek ticari kapasitesi hesaplanırken kalite kontrolünden geçmeyen ürünler toplam üretimden düşülmelidir. Esas değer satılabilir ürün miktarıdır.

İki vardiya çalışmak kapasiteyi tam iki katına çıkarır mı?

Teorik olarak üretim süresinin iki katına çıkması kapasiteyi önemli ölçüde artırır. Ancak bakım, personel, ham madde, palet dolaşımı ve kürleme kapasitesi nedeniyle gerçek üretim tam olarak iki katına çıkmayabilir.

En yüksek kapasiteli beton blok makinesini almak daha mı avantajlıdır?

Her zaman değil. Kapasite pazar talebiyle uyumlu olmalıdır. Kullanılmayan yüksek kapasite daha fazla ilk yatırım, enerji altyapısı, kürleme alanı ve işletme sermayesi gerektirir.

Kapasite hesabında en önemli kriter nedir?

Tek bir kriter yoktur. Çevrim süresi, kalıp göz sayısı, ürün ölçüsü, palet büyüklüğü, beton hazırlama kapasitesi, vardiya verimliliği, kürleme, paketleme ve fire oranı birlikte değerlendirilmelidir.